Πώς έφτιαχναν το φημισμένο μπλε χρώμα στην αρχαία Αίγυπτο ;

Ο Ραμσής ο 3ος

Πρόκειται για την αρχαιότερη γνωστή τεχνητή χρωστική ουσία που χρησιμοποιήθηκε από τον άνθρωπο. Το αρχαιότερο εύρημα είναι 5.000 ετών και βρίσκεται σε έναν τάφο κατά τη βασιλεία του Ka-se, του τελευταίου Φαραώ της 1ης Δυναστείας. Άλλοι υποστηρίζουν ότι συνδέεται με την 4η Δυναστεία περίπου 4.500 χρόνια πριν. Το αιγυπτιακό μπλε χρησιμοποιήθηκε ευρέως στη ζωγραφική, σε αγάλματα, σε τάφους και σε σαρκοφάγους. Χρησιμοποιήθηκε επίσης σαν λούστρο σε κεραμικά είδη, το γνωστό Αιγυπτιακό σμάλτο. Για τους Αιγύπτιους το μπλε χρώμα είναι το χρώμα του ουρανού και κατ´ επέκταση του σύμπαντος. Συμβόλιζε επίσης το νερό και τον Νείλο. Ήταν το χρώμα της ζωής, της γονιμότητας και της αναγέννησης.

Το αιγυπτιακό μπλε (irtiu, sbedj) παραγόταν συνδυάζοντας τα οξείδια σιδήρου και χαλκού με πυριτικά άλατα και άλατα του ασβεστίου. Οι Αιγύπτιοι είχαν έναν ημιπολύτιμο λίθο, το lapis lazuli, που το έκαναν εισαγωγή από την περιοχή του σημερινού Αφγανιστάν και πολλές φορές τον άλεθαν για να φτιάξουν τη χρωστική ουσία. Επειδή όμως ήταν σχεδόν είδος πολυτελείας έψαχναν τρόπο παρασκευής συνθετικής χρωστικής ουσίας. Έτσι κατέληξαν στο χαλκό. Το χαρακτηριστικό μπλε χρώμα προκύπτει από το βασικό συστατικό του, τα άλατα του χαλκού και ποικίλει από το ανοιχτό γαλάζιο μέχρι το βαθύ μπλε ανάλογα με την επεξεργασία. Αν είναι χοντροκομμένος τότε το χρώμα που βγαίνει είναι πλούσιο, σκούρο μπλε, ενώ αν έχει τριφτεί καλά βγαίνει ένα απαλό γαλάζιο. Στη συνέχεια ένα μείγμα από άλατα ασβεστίου, χαλκού και πυριτικό νάτριο ή κάλιο θερμαινόταν στους 850-950 βαθμούς Κελσίου, οπότε προέκυπτε η τελική μορφή πυριτικού χαλκού και ασβεστίου.

Από την Αίγυπτο στην Ελλάδα και την Πομπηία

Η τέχνη και τα μυστικά της χρωστικής ουσίας πέρασαν τα σύνορα της Αιγύπτου. Τη συναντούμε σε όλη τη Μεσόγειο. Βρέθηκε σε πολλά αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά αντικείμενα, σε αγάλματα στον Παρθενώνα και σε τοιχογραφίες στην Πομπηία. Παρά την ευρεία χρήση της, η μπλε αυτή χρωστική ουσία έπαψε σταδιακά να χρησιμοποιείται μετά το τέλος της Ρωμαϊκής εποχής. Τον 19ο αιώνα, το Αιγυπτιακό μπλε ήρθε πάλι στο προσκήνιο. Οι ανασκαφές στην Πομπηία αποκάλυψαν ότι πολλές τοιχογραφίες είχαν αυτή την ουσία και αυτό κίνησε την περιέργεια των επιστημόνων να ερευνήσουν την ακριβή σύσταση της ουσίας. Πειράματα έδειξαν ότι είχε μία μοναδική ιδιότητα να αντανακλά υπέρυθρες ακτίνες όταν πέφτει πάνω του κόκκινο φως. Αυτό δεν είναι ορατό με γυμνό μάτι επειδή η ανθρώπινη όραση δεν μπορεί να δει τις υπέρυθρες ακτίνες. Γι' αυτό οι μοναδικές του ιδιότητες κάνουν το αιγυπτιακό μπλε κατάλληλο για πολλές εφαρμογές στη σύγχρονη επιστήμη, όπως στις τηλεπικοινωνίες και τη βιοϊατρική. Όλα αυτά είναι ακόμα σε πρώιμο στάδιο, αλλά φαίνεται ότι η αρχαιότερη χρωστική ουσία στον κόσμο έχει λαμπρό μέλλον.

Πηγή : webexhibits

Χημεία και συντήρηση έργων τέχνης

Η συντήρηση έργων τέχνης αποτελεί ένα συνεταιρισμό ανάμεσα στην τέχνη και τη χημεία. Αρχίζοντας από τις φυσικές χρωστικές ουσίες, που χρησιμοποιήθηκαν στις πρώτες αναπαραστάσεις πάνω σε βράχους, τα χημικά έχουν χρησιμοποιηθεί από τους καλλιτέχνες των αρχαιοτάτων χρόνων. Σήμερα, οι σύγχρονες χημικές ουσίες, όπως διαλύτες, ρητίνες, μυκητοκτόνα και σιλικόνες, είναι ουσιαστικής σημασίας για τη διατήρηση της παγκόσμιας πολιτιστικής και καλλιτεχνικής κληρονομιάς.

Η χημεία και η φυσική αποτελούν τη βάση για τον προσδιορισμό των καταλληλότερων διαδικασιών συντήρησης πινάκων, γλυπτών, υφασμάτων ή ακόμα και αρχαίων μνημείων.

Εξελιγμένες χημικές ουσίες χρησιμοποιούνται για την αποκατάσταση, διατήρηση και γενικότερη προστασία των πάντων, από τα γλυπτά και τις τοιχογραφίες του Μιχαήλ Άγγελου μέχρι τους Πολεμιστές του Qin Shi Huang Di από τερακότα στην Κίνα και το Άγαλμα της Ελευθερίας.

Υπάρχουν περίπου 120 με 140 διαφορετικές ουσίες ή συνδυασμοί ουσιών που χρησιμοποιούνται στις διαδικασίες συντήρησης ! Αυτός είναι ο λόγος που ένας συντηρητής έργων τέχνης πρέπει να έχει ισχυρό επιστημονικό υπόβαθρο για να γνωρίζει πώς να τις χρησιμοποιήσει.

Ο συντηρητής έργων τέχνης, ως ειδικός στη χημεία

Η διαδικασία συντήρησης ξεκινά με μία γενική εκτίμηση του έργου. Ο συντηρητής έργων τέχνης, σε στενή συνεργασία με έναν ιστορικό τέχνης, προσδιορίζει το πλαίσιο και την περίοδο, κατά την οποία δημιουργήθηκε το έργο τέχνης και μελετά τις τεχνικές και τα υλικά, που ήταν διαθέσιμα εκείνη την εποχή, καθώς και τους μηχανισμούς γήρανσης. Στη συνέχεια πρέπει να αναγνωρίσει τα συστατικά του έργου, όπως χρωστικές ουσίες, βαφές, πρόσθετες ουσίες και βερνίκια, πριν εξερευνήσει τις ιδιότητες και τη χημική συμπεριφορά τους.

Εκτός από την ανθρώπινη κακοποίηση, τα έργα τέχνης φθείρονται συνήθως από το φως του ήλιου, την υγρασία και την ανεπαρκή συντήρηση με λάθος προϊόντα. Η χημεία μάς βοηθά να καταλάβουμε γιατί ένα έργο τέχνης αλλοιώνεται, πώς συμβαίνει αυτό μακροπρόθεσμα και πώς μπορεί ν’ αποφευχθεί.

Οι συντηρητές έργων τέχνης πρέπει να προσδιορίσουν επίσης τις καταλληλότερες τεχνικές και τα υλικά για την προστασία των έργων τέχνης, που εκτίθενται ανά τον κόσμο. Πρέπει να λάβουν υπόψη οποιαδήποτε ζητήματα προληπτικής συντήρησης, τις περιβαλλοντικές συνθήκες, τη θερμοκρασία και το φωτισμό, κατά τη διάρκεια της μεταφοράς, τον καταλληλότερο εξοπλισμό για να χειριστεί το αντικείμενο και τις συνθήκες συντήρησης μιας συλλογής.

Η διαφύλαξη της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς

Πάρτε ως παράδειγμα τα υψηλής ποιότητας επιχρίσματα που χρησιμοποιούνται για τη διαφύλαξη της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, σε παλιά κάστρα, εκκλησίες και μνημεία, αλλά και σύγχρονα αρχιτεκτονικά θαύματα. Στην Αγία Πετρούπολη, στη Ρωσία, οι ακραίες κλιματικές διακυμάνσεις και οι ρύποι που παράχθηκαν από το μεγάλο αστικό περιβάλλον, έχουν πλήξει σοβαρά τις όψεις του παγκοσμίου φήμης Winter Palace. Μετά από προσεκτική έρευνα, ένα ειδικό επίχρισμα εφαρμόζεται στη διαδικασία συντήρησης, παρέχοντας ένα ισχυρό προστατευτικό στρώμα, που δεν είναι μόνο αδιάβροχο και ανθεκτικό, αλλά και αυτοκαθαριζόμενο.

Πηγή : Xperimania