Η φλόγα του κεριού

Φαντάζει μεταφυσικό η δημιουργία φωτός από παιχνίδια της ύλης. Η υποβλητική και γεμάτη μυστήριο φλόγα ενός κεριού κρύβει μια διαδικασία που συμβολίζει ολόκληρο τον κύκλο της ζωής.

Στη συνείδηση του ανθρώπου η φλόγα της φωτιάς έχει συνδεθεί με κάτι πολύτιμο και ένα υπέρτατο αγαθό μιας και βοήθησε πολύ στην εξελικτική του πορεία και επιβίωση.

Η φωτιά, μέσα από την ελεγχόμενη δημιουργία και χρήση της, έδωσε στον άνθρωπο ζέστη τις κρύες μέρες του χειμώνα, φως τα βράδια και προστασία από κάθε πραγματική ή φανταστική απειλή.

Τι είναι αυτό όμως που δίνει ως δια μαγείας μια φλόγα από ένα κερί και που καίει μόνη της χωρίς φροντίδα για ώρες ;

Πώς ένα στέρεο κομμάτι οργανικής ύλης με μόνη βοήθεια τη φλόγας αυτοσυντηρείται δίνοντας φως, λάμψη και ομορφιά ;

Με λίγη γνώση χημείας μπορούμε να εξηγήσουμε την όλη διαδικασία.

Ένα κερί αποτελείται από στερεούς υδρογονάνθρακες, αλυσίδες δηλαδή ατόμων άνθρακα και υδρογόνου με ένα φυτίλι στη μέση. Έχουμε λοιπόν το καύσιμο υλικό. Για να έχουμε φωτιά θέλουμε άλλα δυο πράγματα : το οξυγόνο που υπάρχει άπλετο στην ατμόσφαιρα και μια άλλη πηγή ενέργειας και θερμότητας που θα θέσει σε λειτουργία την διαδικασία (εδώ ας κάνουμε τα πράγματα απλά χρησιμοποιώντας ένα σπίρτο). Με την παροχή ενέργειας, δηλαδή μιας εξωτερικής φλόγας όπως αυτή του σπίρτου, το στερεό υλικό του κεριού λιώνει και καλύπτει το φυτίλι. Από την υγρή φάση αεριοποιείται και ακολουθεί μια χημική αντίδραση καύσης. Τα μόρια του υδρογονάνθρακα δηλαδή αντιδρούν με το οξυγόνο και αυτή η καύση είναι εξώθερμη, παράγει δηλαδή θερμότητα που χρειάζεται για να εξακολουθήσει να αεριοποιείται το κερί. Έτσι καταφέρνουμε και έχουμε μια αυτοσυντηρούμενη διαδικασία. Το σπίρτο δε το χρειαζόμαστε πλέον, εκτός και αν διακοπεί η παροχή του οξυγόνου ή μας τελειώσει το καύσιμο υλικό (κερί).

Η φλόγα του κεριού λοιπόν είναι μια αυτοσυντηρούμενη χημική διαδικασία και ένα προϊόν της, η λάμψη της, συμβολίζει την ελπίδα και την αισιοδοξία.

Τόσο απλά, αλλά και τόσο μαγικά...

Το Κολτάν βρίσκεται στα κινητά μας (το ίδιο και τα δάκρυα αυτών που το παράγουν)

Tι είναι το κολτάν (coltan);

Η λέξη κολτάν είναι συντομογραφία των λέξεων Κολόβιο (νυν Νιόβιο, Nb) + Ταντάλιο(Ta). Πρόκειται για ένα πολύ σκληρό μετάλλευμα (μίγμα των πεντοξειδίων του νιοβίου και του τανταλίου), τήκεται στους 2996 βαθμούς Κελσίου. (διπλάσιας αντοχής από το χάλυβα).

H εξόρυξη του κολτάν γινόταν πριν από τον Β΄παγκόσμιο πόλεμο (Καναδάς, Βραζιλία, Αυστραλία, Κίνα, Νότια Αφρική, Αίγυπτος), αλλά η σημασία του έγινε αισθητή, κυρίως, την τελευταία δεκαετία, λόγω της ανάπτυξης της υψηλής τεχνολογίας

To κολτάν  χρησιμοποιείται στην αεροναυπηγική, αλλά κυρίως στην κινητή τηλεφωνία, στους φορητούς υπολογιστές, στις ηλεκτρονικές κονσόλες παιχνιδιών και αλλού.

Ποια είναι η χρησιμότητα του ;

Το κολτάν είναι ένα μετάλλευμα στρατηγικής σημασίας ίσης εμπορικής αξίας με το χρυσό. Χρησιμεύει για να ελαχιστοποιεί την κατανάλωση της ηλεκτρικής ενέργειας και να λύνει το πρόβλημα της διάρκειας των μπαταριών. Η εφαρμογή των πυκνωτών τανταλίου (κολτάν) μας επέτρεψε να ελαχιστοποιήσουμε τις διαστάσεις των κινητών τηλεφώνων μας και να μεγαλώσουμε τη διάρκεια ζωής των μπαταριών τους. Η υπερβολική και ξαφνική ζήτηση ανάγκασε τις βιομηχανίες να στραφούν προς την οικονομική εξόρυξη του μεταλλεύματος. Και τι πιο οικονομικό και εύκολο από το να απευθυνθούν στην ταλαίπωρη Αφρική.

Το κολτάν και η εκμετάλλευση των ανθρώπων

Αυτή τη στιγμή το 80% της εξόρυξης προέρχεται από το Κονγκό (πρώην Ζαΐρ), επειδή είναι πάμφθηνο (μηδαμινό εργατικό κόστος) σε σχέση με τα ορυχεία του Καναδά και της Αυστραλίας. Το Κονγκό, όμως,  μαστίζεται από το συμμοριτοπόλεμο, αλλά και από τον πόλεμο με τους γείτονες του (η Ρουάντα, το Μπουρούντι, η Ουγκάντα να υποστηρίζουν τους αντάρτες του Κονγκό και από την άλλη η Αγκόλα, η Ναμίμπια και η Ζιμπάμπουε να στηρίζουν τη νόμιμη κυβέρνηση).
Και με την εξόρυξη του κολτάν ποιος θα ασχοληθεί ; Μα, φυσικά οι αντάρτες (ιδιαίτερα στην περιοχή Kivι), αφού χρειάζονται τα χρήματα για να αγοράσουν όπλα. Και βέβαια, ως "μεταλλωρύχοι" θα χρησιμοποιηθούν ό,τι δεν μπορεί να πάρει μέρος, ενεργά, στον πόλεμο, δηλαδή: παιδιά, ανάπηροι, φορείς του AIDS, οι οποίοι αναγκάζονται να δουλέψουν στα ορυχεία,  ειδάλλως απειλούνται με βασανιστήρια και δολοφονίες. Μαζεύουν με γυμνά χέρια τη ραδιενεργή (περιέχει και ουράνιο) μαύρη άμμο καταστρέφοντας όλη τη χλωρίδα της περιοχής, και οδηγώντας σε αφανισμό τους γορίλες και τους ελέφαντες της περιοχής. Ίσως, αυτό το τελευταίο ανησύχησε τις διεθνείς οικολογικές οργανώσεις (από τον ΟΗΕ έως τη WWF) και κατήγγειλαν την εξόρυξη του κολτάν για να διατηρηθεί το οικοσύστημα. Προτείνουν, μάλιστα, στις εταιρείες κινητής τηλεφωνίας να απευθυνθούν στα ορυχεία της Αυστραλίας και του Καναδά (λαμπρή η προσπάθεια τους, αλλά σκεφτείτε ότι, αν δε θα ήταν οι ελέφαντες και η "παρθένα φύση", κανένας δε θα είχε δραστηριοποιηθεί. Βλέπετε, τα ζώα απειλούνται με εξαφάνιση, ενώ τα παιδάκια πλεονάζουν).

Σας φαίνονται μακριά από εμάς όλα αυτά; Και, όμως, είναι τόσο κοντά μας το Κονγκό, τα ακρωτηριασμένα παιδάκια, οι "μεταλλωρύχοι" φορείς του ΑΙDS, οι σκλάβοι αιχμάλωτοι που μαζεύουν το κολτάν κατόπιν βασανιστηρίων. Κάθε φορά που πιάνουμε το κινητό, το φορητό υπολογιστή, τις ηλεκτρονικές κονσόλες παιχνιδιών, τις βιντεοκάμερες, τους "αγγίζουμε".

Κάποιοι λένε ότι, αν το θελήσετε, μπορείτε να ακούσετε το κλάμα τους μέσα από το κινητό τηλέφωνο σας...

Μεγάλος αριθμός θανάτων από ποτό-δηλητήριο στην Ινδία

Αξιωματούχοι στο ομόσπονδο κρατίδιο της ανατολικής Ινδίας εξακολουθούν να διαλύουν τα παράνομα αποστακτήρια που έσπειραν το θάνατο.

Όλα τα θύματα - κυρίως χειρώνακτες, κούληδες (άνθρωποι που σύρουν δίτροχα αμαξάκια τύπου ρίκσο) και πλανόδιοι πωλητές - ήπιαν το τοξικό οινοπνευματώδες ποτό που πωλείτο σε ένα πάγκο κοντά σε ένα σιδηροδρομικό σταθμό την Τρίτη.

"Ως τώρα έχουν χάσει τη ζωή τους 167 άνθρωποι. Περίπου 90 βρίσκονται ακόμα σε νοσοκομεία", είπε αξιωματούχος των υπηρεσιών υγείας της επαρχίας στο ειδησεογραφικό πρακτορείο IANS.

Από το βράδυ της Πέμπτης έχασαν την ζωή τους 24 άνθρωποι και ο απολογισμός ενδέχεται να αυξηθεί περαιτέρω καθώς η κατάσταση πολλών από τους ανθρώπους οι οποίοι νοσηλεύονται είναι "σοβαρή". Τα περισσότερα από τα θύματα ήταν από το χωριό Σανγκραμπούρ, 40 χλμ. νότια της Καλκούτας, της κρατιδιακής πρωτεύουσας.

Τα φθηνά, παράνομα οινοπνευματώδη ποτά συχνά περιέχουν μεθυλική αλκοόλη, και το θανατηφόρο χημικό βρέθηκε σε μεγάλες ποσότητες στους οργανισμούς των θυμάτων.

Η αστυνομία διεξήγαγε εφόδους στην περιοχή αναζητώντας τον Μπαντσά Χόκον, φερόμενο ως "αφεντικό" του τοπικού οργανωμένου εγκλήματος που φέρεται να ήταν ο υπεύθυνος για την παρασκευή και την διανομή του συγκεκριμένου οινοπνευματώδους.

Στο μεταξύ, αξιωματούχοι εντόπισαν και κατέστρεψαν πολλά αποστακτήρια σε παραγκουπόλεις σε 12 χωριά και χιλιάδες φιάλες.

Η κυβέρνηση έθεσε σε διαθεσιμότητα τον διευθυντή της υγειονομικής υπηρεσίας διότι δεν διεξήγε "όπως έπρεπε" ελέγχους, σύμφωνα με ινδικά ΜΜΕ. Δώδεκα άνθρωποι συνελήφθησαν στο πλαίσιο της έρευνας για την τραγωδία.

Τα φθηνά, παράνομα οινοπνευματώδη ποτά, που συχνά δεν κοστίζουν πάνω από 12 ρουπίες (16 λεπτά του ευρώ) καταναλώνουν συνήθως φτωχοί χειρώνακτες και αγρότες. Οι θάνατοι από τα παράνομα αυτά ποτά δεν είναι ασυνήθιστοι στην Ινδία, όμως οι δηλητηριάσεις αυτές στην Δυτική Βεγγάλη είναι ένα από τα χειρότερα κρούσματα του φαινομένου στην ιστορία της Ινδίας.

Το 1992, πάνω από 200 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους στο ανατολικό κρατίδιο Ορίσα σε ένα παρόμοιο περιστατικό, ενώ 136 είχαν χάσει τη ζωή τους το 2009 στο δυτικό ομόσπονδο ινδικό κρατίδιο Γκουτζάρατ.

Πηγή : Εθνος 16/12/2011

Τα ονόματα των στοιχείων 114 και 116

Ο Περιοδικός Πίνακας, η "βίβλος" της σύγχρονης Χημείας, κατατάσσει τα χημικά στοιχεία ανάλογα με τον ατομικό αριθμό τους, δηλαδή τον αριθμό των πρωτονίων στον πυρήνα τους.

Από τα στοιχεία με ατομικό αριθμό πάνω από 92, μόνο το πλουτώνιο και το ποσειδώνιο ανιχνεύονται στη φύση, ενώ τα άλλα έχουν δημιουργηθεί στο εργαστήριο.

Ο περιοδικός πίνακας αλλάζει συνεχώς, καθώς νέα στοιχεία ανακαλύπτονται και προστίθενται σε αυτόν.

Πρόσφατα, την 1η Δεκεμβρίου 2011, η Διεθνής Ένωση Καθαρής (θεωρητικής) και Εφαρμοσμένης Χημείας (IUPAC) ενέκρινε την  προσθήκη δύο νέων στοιχείων για τις θέσεις με ατομικούς αριθμούς 114 και 116 και αποφάσισε να ονομάσει τα νέα αυτά στοιχεία Flerovium (σύμβολο Fl) και Livermorium (σύμβολο Lv)

Τα ονόματα προέρχονται από τον Georgi Flerov, ιδρυτή του εργαστηρίου στη Dubna της Ρωσίας, ενώ το δεύτερο από το εργαστήριο Livermore στην Kαλιφόρνια, όπου και παρασκευάστηκε.

Και τα δύο στοιχεία είναι βαριά (μεγάλος μαζικός αριθμός) και ασταθή, δε βρίσκονται στη φύση, άρα παράγονται μόνο σε εργαστήρια.

Εάν πάντως έχετε αντιρρήσεις  για την ονομασία τους, μπορείτε να τις εκφράσετε μέχρι τον Μάιο του 2012. Η IUPAC θεωρεί ότι ο περιοδικός πίνακας είναι κοινό σημείο αναφοράς για όλους, οπότε ο κόσμος πρέπει να εκφράσει τη γνώμη του.

Τα τελευταία "βαφτίσια" ήταν τον Ιούλιο του 2009 για το στοιχείο 112 που προτάθηκε να ονομαστεί "Κοπερνίκιο" (σύμβολο Cn), προς τιμή του μεγάλου αστρονόμου Νικολάου Κοπέρνικου και η ονομασία οριστικοποιήθηκε στις 19 Φεβρουαρίου του 2010, 537η επέτειο της γέννησης του Κοπέρνικου.

Το βαρύτερο στοιχείο που έχει ανακαλυφθεί είναι το στοιχείο με ατομικό αριθμό 118, που ανακαλύφθηκε και αυτό στο εργαστήριο της Dubna στη Ρωσία το 2006 και επίσης δεν έχει προστεθεί ακόμα επίσημα στη λίστα.

Το άρθρο της IUPAC :http://www.iupac.org/web/nt/2011-12-01_name_element_114_116

Τα κομμάτια πυριτίου που άλλαξαν την ιστορία (επέτειος 40 χρόνων)

Ένα μικρό κομματάκι πυριτίου, με μέγεθος όσο ένα γραμματόσημο, έμελλε να γίνει καταλύτης στις εξελίξεις όχι μόνον της τεχνολογίας, αλλά και των αντιλήψεων για την κοινωνία. Πριν 40 χρόνια, το Νοέμβριο του 1971, επιστήμονες στις ΗΠΑ σχεδίασαν τον πρώτο μικροεπεξεργαστή, τον εγκέφαλο ελέγχου των υπολογιστών τότε, σήμερα, αλλά και στο μέλλον.

Σε εκείνα τα χρόνια των πρώτων βημάτων, η δημιουργία του πρώτου επεξεργαστή εξελισσόταν σχεδόν παράλληλα : είχε γίνει προσέγγιση στη φιλοσοφία του πρώτου τσιπ από τον Ιάπωνα μηχανικό Masatoshi Shima, αλλά και από τον Ted Hoff της Αμερικανικής εταιρείας Intel. Σαν από ειρωνεία της Μοίρας, η ανάπτυξή του ξεκίνησε από μια παραγγελία της Ιαπωνικής εταιρείας Busicom στην Ιntel για κατασκευή ολοκληρωμένων κυκλωμάτων για χρήση σε επιτραπέζιες αριθμομηχανές.

Η αμερικανική εταιρεία έκανε τον ελιγμό της : οι άνθρωποί της ξεπέρασαν άνετα το εμπόδιο που είχε η αρχική σχεδίαση των Ιαπώνων και επέλεξαν κάτι πιο απλό.

Ο 4004 της Εταιρείας Intel ήταν γεγονός και ήταν ένα ακόμα βήμα, ίσως το πιο σημαντικό στην πληροφορική. Δημιουργήθηκε από τον Ted Hoff και το συνεργάτη του Stan Mazor.

Ο Intel 4004 περιείχε 2000 τρανζίστορ (ημιαγωγούς) και μπορούσε να εκτελεί 60.000 πράξεις το δευτερόλεπτο. Από τότε οι εταιρείες επιδόθηκαν σε ένα αγώνα δρόμου. Οι χρήστες των υπολογιστών ζητούσαν πιο ισχυρούς και πιο γρήγορους υπολογιστές και οι εταιρείες πιο μικρούς επεξεργαστές.

Ο επεξεργαστής Intel 8086 που είχε ο πρώτος προσωπικός υπολογιστής (Personal Computer - PC) περιέχει 29.000 τρανζίστορ, ο 80286 120.000, ο 80386 150.000, ο 80486 1,2 εκατομμύρια και ο Pentium 3,1 εκατομμύρια τρανζίστορ.

Όλα αυτά λοιπόν από το πυρίτιο, που βρίσκεται σε αφθονία στην . . . άμμο της θάλασσας.

Κατανάλωση ρεύματος : 13 Watt, όσο μια λάμπα του Χριστουγεννιάτικου δέντρου.

Η διαρκώς αυξανόμενη υπολογιστική ισχύς και το διαρκώς ελαττούμενο μέγεθος των ολοκληρωμένων κυκλωμάτων είχε σαν αποτέλεσμα την εγκατάστασή τους σε κάθε ανθρώπινη μηχανή : από τα ηλεκτρονικά μας ρολόγια, τα αυτοκίνητα (για να ελέγχουν τη λειτουργία τους), τις οικιακές "έξυπνες" συσκευές, τον προσωπικό μας υπολογιστή και μέχρι τους δορυφόρους της ΝΑSA, ένα τσιπ κάνει όλη τη δουλειά.

Το πυρίτιο κατέκτησε τον κόσμο . . .

Μέσα σε ένα τέταρτο του αιώνα, οι υπολογιστές γνώρισαν τέτοια ανάπτυξη, που λέγεται ότι εάν η βιομηχανία αυτοκινήτων είχε την ίδια εξέλιξη μια Ρολς - Ρόις θα κόστιζε γύρω στο ενάμισι ευρώ, θα ήταν μικρότερη από ένα κουτί σπίρτων, θα έτρεχε με 5.000 χιλιόμετρα την ώρα και ένα λίτρο βενζίνης θα ήταν αρκετό για να μας πάει από εδώ στη Θεσσαλονίκη . . .

Nature Chemistry

Το γνωστό επιστημονικό περιοδικό "Nature" ξεκίνησε ξεχωριστή έκδοση για τη Χημεία. Μπορείτε να τη βρείτε στη διεύθυνση :

http://www.nature.com/nchem/journal/v1/n1/index.html

΄Εχει χημικό τύπο ο έρωτας ;

Κεραυνοβόλος έρωτας : Ένα βέλος τρυπάει τα επινεφρίδια

Μόλις δούμε το αντικείμενο του πόθου μας, εκκρίνεται αδρεναλίνη στα επινεφρίδια, προκαλώντας ταχυπαλμία και άγχος. Παράλληλα στον εγκέφαλο εκκρίνονται ενδορφίνες - φυσικές μορφίνες του οργανισμού. Το μίγμα αυτό διεγείρει τον υποθάλαμο, την καρδιά της λίμπιντο. Και έπειτα έρχεται ο έρωτας . . .

Οι Νευροδιαβιβαστές

Οι νευροδιαβιβαστές είναι ουσίες που εκκρίνονται από τις απολήξεις διεγερμένων νευρικών κυττάρων μεταδίδοντας τη διέγερση σε άλλα νευρικά κύτταρα ή σε μυικά κύτταρα στον εγκέφαλο απαντώνται δύο μεγάλες ομάδες νευροδιαβιβαστών : οι ινδολαμίνες, με βασικό εκπρόσωπο τη σεροτονίνη και οι κατεχολαμίνες με κυριότερους εκπρόσωπους τη ντοπαμίνη, την αδρεναλίνη και τη νοραδρεναλίνη.

Επειδή πολλά είδη επιθυμιών και η σεξουαλική συμπεριφορά σχετίζονται με τη μεσολάβηση αυτών των ουσιών, η μελέτη τους παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και γίνεται με τη βοήθεια ουσιών που μιμούνται ή αναστέλλουν τη δράση τους.

Ο ρόλος της όσφρησης

Επειδή τα περισσότερα είδη ζώων δεν είναι πάντα σεξουαλικά διαθέσιμα, τις στιγμές που μπορούν να ζευγαρώσουν, τα θηλυκά εκπέμπουν ένα είδος ισχυρού "μηνύματος" προς τα αρσενικά, μέσω χημικών ενώσεων, που λέγονται φερομόνες. Αρκεί μια ελάχιστη ποσότητα φερομονών - της τάξης μg (εκατομμυριοστών του γραμμαρίου) - για να πάρει το μήνυμα το αρσενικό. Η ίδια η φερομόνη, λοιπόν, δρα σαν προπομπός της σεξουαλικής επιθυμίας.

Στον άνθρωπο, η σχέση όσφρησης-σεξουαλικότητας δεν είναι σαφής. Εξάλλου, η όσφρηση ως αίσθηση είναι υποβαθμισμένη στον άνθρωπο. Σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι καλύπτουν τις οσμές τους με αρώματα. Όμως παλιότερα δεν ήταν έτσι. Έχει μείνει ιστορικό το γράμμα του Ναπολέοντα στην Ιωσηφίνα μετά τη μάχη του Αούστερλιτς :

"Ne te lave pas ! Je reviens "  (Μην πλυθείς ! Έρχομαι . . .)

Αφροδισιακά : Μύθος ή πραγματικότητα ;

Υπάρχουν πάρα πολλές ιστορίες, ανά τους αιώνες, που αποδίδουν σε ορισμένες τροφές διέγερση της σεξουαλικής επιθυμίας.

Συνήθως αναφέρονται τα θαλασσινά και ιδιαίτερα τα στρείδια λόγω της διμεθυλαμινοαιθανόλης (DMAE) και του ψευδαργύρου (Zn) που περιέχουν. Μπορεί ο Καζανόβας να μην ήξερε την διμεθυλαμινοαιθανόλη, αλλά αυτό δεν τον εμπόδιζε να καταναλώνει μεγάλες ποσότητες θαλασσινών.

Όμως, μέχρι στιγμής δεν έχει αποδειχθεί σαφώς κάτι τέτοιο, αλλά οφείλεται μάλλον σε ψυχολογικούς παράγοντες . . .

Τι είν' αυτό που το λένε αγάπη . . .

Αυξημένα επίπεδα του νευροδιαβιβαστή φαινυλαιθυλαμίνη (ΡΕΑ) παράγουν ένα αίσθημα σαν αυτό που οι άνθρωποι χαρακτηρίζουν "αγάπη". Πόση φαινυλαιθυλαμίνη πρέπει κάποιος να πάρει για να αγαπήσει ; Τα επίπεδα της ΡΕΑ στον εγκέφαλο μετρώνται από τη συγκέντρωση του μεταβολίτη της, του φαινυλοξικού οξέος, στα ούρα. Δεν υπάρχουν τροφές πλούσιες σε ΡΕΑ, αλλά τροφές πλούσιες σε πρωτεϊνες περιέχουν φαινυλαλανίνη, ένα αμινοξύ πρόδρομο της ΡΕΑ. Ίσως ένα δείπνο με μπριζόλες είναι ένας τρόπος να νιώσει κάποιος "αγάπη" . . .

Tότε που είδαμε τη γέννηση του Σύμπαντος

    Κάθε φορά που κοιτάμε τον ήλιο, κοιτάμε οκτώ λεπτά παρελθόντος. Τόσο κάνει το φως να φτάσει στη Γη. Το φως που φτάνει στα μάτια μας κάθε στιγμή, είναι το φως που εκπέμφθηκε 8 λεπτά πριν.

     Η ταχύτητα του φωτός είναι 300.000 χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο, αλλά οι αποστάσεις στο Σύμπαν είναι τρομακτικές : αν ο Πολικός Αστέρας καταστραφεί τη στιγμή που διαβάζετε αυτές τις γραμμές, δεν πρόκειται να γίνει αντιληπτό, παρά μετά από 130 εκατομμύρια χρόνια. Η απόστασή του από τη Γη είναι 130.000.000 έτη φωτός, δηλαδή σε απόσταση 1.235.000.000.000.000.000.000 χιλιόμετρα.

     Με γυμνό μάτι δεν μπορούμε να δούμε παρά μερικές εκατοντάδες αστέρια, άρα και μερικά εκατομμύρια χρόνια στο παρελθόν. Με τη βοήθεια των τηλεσκοπίων μπορούμε να δούμε μακρύτερα στο χώρο και στο χρόνο. Το μεγαλύτερο τηλεσκόπιο μάλιστα δεν βρίσκεται καν στη Γη. Είναι σε τροχιά πάνω από τα κεφάλια μας. Το τηλεσκόπιο Hubble που βρίσκεται στο διάστημα μπορεί να συλλέξει φως από αστέρια που απέχουν 13 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά, δηλαδή μπορούμε να δούμε αστέρια που υπήρχαν, όπως υπήρχαν, 13 δισεκατομμύρια χρόνια πριν.

    Στην ουσία βλέπουμε την ιστορία του σύμπαντος με κάποια καθυστέρηση. Η ιστορία όμως αυτή δεν είναι άπειρη. Έχει υπολογιστεί ότι ο κόσμος έχει ηλικία 15 δισεκατομμύρια χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι με το επόμενο διαστημικό τηλεσκόπιο θα μπορέσουμε να δούμε το "Big Bang" (τη "Μεγάλη Έκρηξη"), τη μεγάλη στιγμή της Δημιουργίας του κόσμου. Το τηλεσκόπιο Hubble, που πήρε το όνομά του από τον αστρονόμο που ανακάλυψε τη διαστολή του σύμπαντος, εκτοξεύτηκε το 1991.

     Το αρχικό τηλεσκόπιο λόγω ελαττώματος στους φακούς ήταν . . . μυωπικό. Οι φωτογραφίες που έστειλε πίσω στη γη ήταν θολές. Σε μια νέα αποστολή του διαστημικού λεωφορείου που έγινε πριν λίγα χρόνια η NASA διόρθωσε τη βλάβη και οι φωτογραφίες φτάνουν πια καθαρές.

     Αν λοιπόν μια ξάστερη νύχτα βρεθείτε με το έτερο ήμισυ και κοιτάξετε τα αστέρια και της πείτε : "αγάπη μου, βλέπεις εκείνο το αστέρι ; Αυτό είναι το δικό μας αστέρι", μην ξεχνάτε ότι μπορεί να έχει σβήσει εκατομμύρια χρόνια πριν . . .

Πόσο ζυγίζει ένα χτυποκάρδι ;

   Ένα καρδιακό κύτταρο που διαστέλλεται και συστέλλεται τι δύναμη ασκεί ;

   Τα καρδιακά κύτταρα διαπερνώνται εναλλάξ από ταινίες δύο πρωτεϊνών, της ακτίνης και της μυοσίνης. Η μυοσίνη είναι ο μοριακός κινητήρας του κυττάρου. Μόλις πάρει το ειδικό χημικό σήμα κολλάει στην ακτίνη και οι δύο μαζί συστέλλονται, οπότε το κύτταρο μαζεύει απότομα προς τα μέσα.

    Μια μικροσυσκευή που κατασκευάστηκε πρόσφατα, καταλαμβάνοντας επιφάνεια 0,5 cm² "πιάνει" αυτή την ανεπαίσθητη μεταβολή με δύο λαβίδες από πυρίτιο που είναι στερεωμένες σε ευλύγιστα ραβδάκια και καταλήγουν σε ολοκληρωμένο κύκλωμα το κάθε χτυποκάρδι γίνεται αισθητό γιατί είναι η συγχρονισμένη κίνηση εκατομμυρίων κυττάρων. Έτσι, βρέθηκε ότι το ένα κύτταρο πάλλεται με δύναμη όσο είναι το βάρος δέκα κόκκων αλατιού !

    Η συσκευή αυτή θα χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη καρδιακών προβλημάτων. Πάντως, την επόμενη φορά που θα πείτε "η καρδιά μου χτυπάει για σένα", ζυγίστε καλύτερα τα λόγια σας.

Νικώντας τον πόνο : Ασπιρίνη

     Ο πατέρας της Ιατρικής, Ιπποκράτης, συνιστούσε το μάσημα φλούδας από ιτιά για  ανακούφιση από τον πόνο. 2000 χρόνια αργότερα έγινε δυνατό να απομονωθεί για πρώτη φορά το σαλικυλικό οξύ - η ιτιά στα λατινικά λέγεται salix.

     Η συνθετική παρασκευή του έγινε από το Γερμανό Hermann Kolbe το 1859, χρησιμοποιώντας ως πρώτες ύλες φαινόλη, μεταλλικό νάτριο και διοξείδιο του άνθρακα. Μετά από 14 χρόνια, ο Kolbe επανήλθε και χρησιμοποίησε καυστικό νάτριο αντί για νάτριο, οπότε το κόστος παραγωγής ελαττώθηκε 50 φορές.

   Το σαλικυλικό οξύ είναι άσχημο στη γεύση και προκαλεί ερεθισμό στο στομάχι. Έτσι, δόθηκε προτεραιότητα στην εξουδετέρωση των ανεπιθύμητων ιδιοτήτων και την ενίσχυση των επιθυμητών.

     Πρωτοπαρασκευάστηκε με τη σημερινή μορφή του ακετυλοσαλικυλικού οξέος το 1897 από τους χημικούς F. Hoffmann και H. Dreser, που εργάζονταν στην φαρμακευτική εταιρεία Bayer, και με το εμπορικό όνομα "ασπιρίνη" γρήγορα έγινε το πρώτο σε πωλήσεις φάρμακο στον κόσμο.

     Η ασπιρίνη ανακουφίζει σχετικά μικρούς πόνους, ρίχνει τον πυρετό και εμποδίζει τις φλεγμονές. Η ακριβής δράση της ασπιρίνης έγινε γνωστή πολλά χρόνια μετά την παρασκευή της. Δεν θεραπεύει ο,τιδήποτε προκαλεί πόνο, απλώς παρεμποδίζει την παραγωγή των "αγγελιοφόρων του πόνου", των προσταγλανδινών. Αυτό ανακαλύφθηκε το 1969 από τον Άγγλο John Vane που μοιράστηκε το Νόμπελ Φυσιολογίας με τους  S. Bergstrom και B. Samuelsson, που επίσης είχαν μελετήσει το ρόλο των προσταγλανδινών. Οι προσταγλανδίνες είναι ορμόνες που ρυθμίζουν τη λειτουργία των νεφρών, την κυκλοφορία του αίματος, την αναπαραγωγή και μεταφέρουν τα ερεθίσματα του πόνου μέσω των νευρικών συνάψεων. Υπάρχει μια ολόκληρη ακολουθία αντιδράσεων που οδηγούν στη δημιουργία προσταγλανδινών και η πρώτη είναι η απελευθέρωση ενός πολυακόρεστου οξέος, του αραχιδονικού, από μια κυτταρική μεμβράνη, όταν αυτή διαρραγεί. Η ασπιρίνη παρεμποδίζει τη δράση του ενζύμου που καταλύει αυτή την πρώτη αντίδραση. Έτσι τελικά σταματά η  παραγωγή προσταγλανδινών και ο πόνος δεν "φτάνει" στον εγκέφαλο.

   Από τη στιγμή που παίρνουμε μια ασπιρίνη, περνούν 20 λεπτά έως ότου εισέλθει στο αίμα. Η τροφή εξάλλου επιβραδύνει την απορρόφησή της, ενώ τα υψηλότερα επίπεδα της ουσίας στο αίμα καταγράφονται περίπου 2 ώρες μετά.

   Έχει αποδειχθεί ότι η ασπιρίνη εμποδίζει τη θρόμβωση του αίματος και έτσι μειώνει τον κίνδυνο για στεφανιαίες καρδιακές προσβολές και για εγκεφαλικές συμφορήσεις. Έρευνες έχουν αποδείξει ότι δόσεις ασπιρίνης περίπου 320 mg (χιλιοστά του γραμμαρίου) καθημερινά μειώνουν σημαντικά τον κίνδυνο αυτό.
  Αν και η ασπιρίνη είναι από τα πιο ασφαλή αναλγητικά που υπάρχουν, μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές διαταραχές και αλλεργικές αντιδράσεις και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από ανθρώπους που εγχειρίστηκαν πρόσφατα, γυναίκες που πρόκειται να γεννήσουν, καθώς και ασθενείς που πάσχουν από άσθμα.

Για το λόγο αυτό έχουν παρασκευαστεί διάφορα υποκατάστατά της. Τα πιο γνωστά είναι η ακεταμινοφαίνη (παρακεταμόλη), που κυκλοφορεί με τα εμπορικά ονόματα Panadol και Depon.

   Πάντως, μακροχρόνιες έρευνες έχουν αποδείξει ότι η απλή ασπιρίνη είναι συγκριτικά το ασφαλέστερο και πιο αποτελεσματικό αναλγητικό - και όχι μόνο.